تأثیر جهت‌گیری و هندسه حیاط مرکزی بر مصرف انرژی و رفتار نور در معماری سنتی کویری ایران (مطالعه موردی: شهر تون)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

افسانه قلعه نوی ¹

مینا مویدی ²

¹ گروه معماری، موسسه آموزش عالی خراسان

² کارشناس ارشد معماری، مشهد، ایران

10.22067/context.2025.95076.1024

چکیده

حیاط‌های مرکزی از عناصر کلیدی معماری سنتی کویری به شمار می‌روند و نقش مهمی در بهبود خرداقلیم و ارتقای آسایش حرارتی و بصری ایفا می‌کنند. اگرچه مطالعات فراوانی پیرامون نقش حیاط‌های مرکزی در بهبود آسایش حرارتی یا روشنایی انجام شده است، اما پژوهش‌ها غالباً یکی از این دو بعد را بررسی کرده و به تحلیل هم‌زمان هر دو بعد کمتر پرداخته‌اند. با این زمینه، این پژوهش بررسی می‌کند که چگونه هندسه و جهت‌گیری حیاط مرکزی بر مصرف انرژی و آسایش بصری در ساختمان‌های مسکونی در اقلیم نیمه خشک و کویری اثر می‌گذارد. برای این منظور، شبیه‌سازی ده خانه تاریخی مربوط به دوران صفوی و قاجار در شهر تون انجام شد و دو جهت‌گیری شمال‌شرقی- جنوب‌غربی و شمال‌غربی- جنوب‌شرقی به همراه نسبت‌های مختلف حیاط (۱:۱، ۱:۱.۲، ۱:۱.۳ و ۱:۱.۴) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد خانه‌هایی با تناسب مربع (۱:۱) و جهت‌گیری شمال‌شرقی- جنوب‌غربی کمترین میزان مصرف انرژی را دارند. در زمینه روشنایی روز، حیاط‌های کشیده‌تر (۱:۱.۴) تا ۹۲ درصد کفایت روشنایی سالانه در سطح ۳۰۰ لوکس را فراهم می‌کنند اما براساس شاخص‌های تابش مستقیم خورشید و خودکفایی کنترل خیرگی، باعث افزایش خیرگی می‌شوند. در مجموع، جهت‌گیری تأثیر بیشتری بر مصرف انرژی دارد تا عملکرد روشنایی، به‌گونه‌ای که خانه‌های با جهت‌گیری شمال‌شرقی- جنوب‌غربی عملکرد بهتری نسبت به جهت‌گیری شمال‌غربی- جنوب‌شرقی نشان می‌دهند. این یافته‌ها بر اهمیت بهینه‌سازی تناسبات و جهت‌گیری حیاط مرکزی برای ارتقای بهره‌وری انرژی و آسایش بصری در طراحی مسکن معاصر کویری تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

حیاط مرکزی

آسایش حرارتی

مصرف انرژی

آسایش بصری

اقلیم نیمه خشک

موضوعات

• معماری و شهرسازی زمینه گرا

---

The author(s) retain the copyright of this article. This is an open access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).