بازخوانی زمینه‌گرایی در معماری معاصر ایران با تأکید بر انعطاف‌پذیری پلان در طراحی آپارتمان‌ (نمونه موردی: شهر تهران)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسن ریحانی همدانی ¹

خلیل سروش ¹

مهدی بیرق شمشیر ²

¹ گروه معماری و شهرسازی، دانشکده عمران و معماری، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران

² دانشجوی دکتری معماری، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22067/context.2025.95774.1030

چکیده

رشد شتابان جمعیت و تراکم بالای شهری در تهران، منجر به کاهش کیفیت فضایی و تضعیف هویت بومی در معماری معاصر شده است. در همین حال، تغییرات اجتماعی، تنوع الگوهای خانوادگی و نیاز به فضاهای چندعملکردی، ضرورت بازنگری در شیوه‌های طراحی مسکن شهری را آشکار کرده است. هدف پژوهش، نه صرفاً بررسی مستقل دو رویکرد زمینه‌گرایی و انعطاف‌پذیری، بلکه تبیین رابطه هم‌افزایانه میان این دو مفهوم در طراحی معماری مسکن شهری ایران است؛ به‌گونه‌ای که نشان دهد ادغام اصول زمینه‌گرایی با قابلیت‌های انعطاف‌پذیری، می‌تواند به الگویی پایدار و هویت‌مند برای طراحی آپارتمان‌های شهری منجر شود. این مطالعه با روش پژوهش کیفی و رویکرد طراحی‌محور صورت گرفته است. ابتدا مبانی نظری مرتبط با دو رویکرد از طریق مطالعات کتابخانه‌ای گردآوری و سپس طرح پیشنهادی آپارتمان مسکونی، به‌عنوان نمونه موردی انتخاب و تحلیل شد. معیارهای ارزیابی شامل انطباق اقلیمی، هماهنگی کالبدی، قابلیت بازپیکربندی فضایی و پیوستگی فرهنگی بوده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که بهره‌گیری از الگوهایی چون شبکه مدولار منظم، هسته‌ی ثابت خدماتی، دیوارهای متحرک و تراس‌های نیمه‌باز، موجب افزایش انعطاف در سازمان فضایی و درعین‌حال حفظ پیوند با بافت شهری و مصالح بومی می‌شود. تلفیق رویکرد زمینه‌گرا با اصول طراحی انعطاف‌پذیر، نه‌تنها به پایداری عملکردی و زیست‌پذیری بیشتر منجر می‌گردد، بلکه زمینه‌ی حفظ و بازتولید هویت بومی در بستر معاصر را نیز فراهم می‌آورد. بر این اساس، می‌توان انعطاف‌پذیری را به‌منزله‌ی تجلی عملی زمینه‌گرایی دانست؛ رویکردی که میان ثبات و تغییر تعادل برقرار می‌سازد و الگویی پایدار برای طراحی مسکن شهری در تهران و شهرهای مشابه ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

معماری زمینه گرا

مسکن انعطاف پذیر

هویت معماری شهری

معماری معاصر ایران

مسکن قابل استطاعت

سازمان فضایی مسکن

موضوعات

• نظریه های نوین در معماری و شهرسازی

---

The author(s) retain the copyright of this article. This is an open access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).